Szachy wciągają

W poprzednim poście z cyklu remisu pozycyjnego analizowana była pozycja, w której skoczek z pomocą króla i piona, ustawiają skuteczną blokadę króla. Dzisiaj chciałbym przedstawić kolejne zadanie o identycznym motywie blokady króla, jednak z wykorzystaniem innego układu sił.

W prezentowanym zadaniu białe będą miały do dyspozycji parę skoczków. Dwa konie na szachownicy stanowią solidny blok obronny, o czym może świadczyć m.in. końcówka typu hetman przeciwko dwóm skoczkom. W większości przypadków pozycje tego typu kończą się remisem, chociaż istnieją pewne, zwycięskie dla białych wyjątki od reguły. Wymagają jednak od strony atakującej bardzo wysokich umiejętności gry końcowej. Dla porównania, dwa gońce przeciwko hetmanowi nie stwarzają już takich trudności w realizacji przewagi.

Poniższe zadanie zostało uzupełnione o pewne "efekty specjalne". Czarne mają dwa zaawansowane piony, co podkreśla trudność położenia białych. Skoro już mowa o białych, to ich skoczki znajdują się praktycznie na różnych krańcach szachownicy.

BIAŁE ZACZYNAJĄ I REMISUJĄ

Johan (?) Henrikson, Tidskrift för Schack 1931 

Imię autora tego zadania nie jest do końca znane, stąd też pojawił się pytajnik w nagłówku zadania. Nie zmienia to jednak faktu, że motyw, zastosowany w powyższej pracy, jest ciekawy i warty pokazywania:

Jedna z podstawowych zasad gry w debiucie, wpajana początkującym szachistom, twierdzi, że w fazie debiutu należy unikać powtarzania ruchów tą samą figurą, gdyż może to opóźnić prawidłowy rozwój figur i generalnie postawić gracza w złej sytuacji. Zalecane jest możliwe najszybsze wprowadzenie figur do akcji - najpierw lekkich, później ciężkich.

Szachy są jednak na tyle specyficzną grą, że każdy szachista może rozgrywać partie wedle swoich zasad i upodobań, niekoniecznie trzymając się kanonów ogólnie narzuconych i respektowanych przez większość. Jedną z takich rozgrywek, w której pewien zawodnik poszedł w kierunku szeroko rozumianej oryginalności, chciałbym zaprezentować poniżej.

Sytuacja rozgrywała się w 1950 roku. Stany Zjednoczone, zawody szachowe rangi lokalnej o mistrzostwo miasta Milwaukee. Po kilku rundach dochodzi do pojedynku między Richardem Kujothem, lokalnym mistrzem szachowym, posiadającym tytuł czempiona stanu Wisconsin, a Johnem Fashingbauerem, amatorem szachowym.

Można przyjąć, że w 99 na 100 przypadków lokalny turniej szachowy nie wzbudziłby większej sensacji na światowej scenie szachowej. Dla omawianego przypadku zaszedł jednak ten jeden wyjątek. Świat usłyszał o tych zawodach ze względu na niezwykłą sytuację, jaka zaistniała w partii dwóch przedstawionych wyżej szachistów. Przebieg tej rozgrywki został udokumentowany w magazynie Chess Life, amerykańskim miesięczniku szachowym o skali międzynarodowej.

Kujoth, grający białymi, pobił swoisty rekord świata, wykonując pierwszych 11 ruchów partii bierkami tej samej wartości - pionami. Fashingbauer mógł poczuć się nieco zdziwiony grą swojego rywala, ale koniec końców nie zdołał wypracować sobie należytej przewagi i partię przegrał.

Omawianie motywów remisu pozycyjnego chciałbym rozpocząć od ciekawego ustawienia, dość rzadko pojawiającego się w rozgrywkach gry praktycznej, nazywanego blokadą figury. Nazwa wskazuje nam, w jaki sposób będziemy dążyli do osiągnięciu remisu, a mianowicie poprzez wyłączenie z gry danej figury. Manewr ten będzie się nieco różnił w zależności od charakteru bierki, którą będziemy chcieli "zamrozić" na szachownicy. Dla przykładu, w studiach szachowych można zaobserwować pewne charakterystyczne tendencje:

Na podstawie tej listy można zauważyć, że każda figura wymaga osobnego traktowania. Od teorii przejdźmy teraz do praktyki i przekonajmy się, jak prowadzi się manewr. Na sam początek klasyczny przykład, związany z blokadą króla, który warto znać.

W poniższej pozycji nie widać zbyt wiele niuansów - sytuacja wydaje się zmierzać ku jednoznacznemu rezultatowi. Pion czarnych ma otwartą drogę do promocji, a białe nie mają recepty na powstrzymanie marszu. Cała istota tej pozycji nie tkwi jednak w tym, żeby za wszelką cenę zatrzymać piona, ale, wykorzystując ciasne ustawienie figur na skraju szachownicy, odciąć króla od gry.

Remis pozycyjny - ciekawy, choć z drugiej strony mało poznany motyw szachowy. W kompozycji szachowej szerzej zainteresowano się tą tematyką na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku, kiedy to problemista reprezentujący barwy Związku Radzieckiego, Froim Markowicz Simchowicz (1896 - 1945), był jednym z pierwszych, który poświęcił temu zagadnieniu większą uwagę.

Simchowicz podjął się również próby kategoryzacji tematyki remisu pozycyjnego na mniejsze motywy. Dla przykładu wieczny szach czy forteca należą do głównej "rodziny" remisu pozycyjnego, choć wiadomym jest, że sposób zdobycia "połówki" w obu przypadkach jest zupełnie różny.

W zadaniu nr 1 czytelnik nie dostrzeże zbyt ciekawych perspektyw dla białych. Największa bolączkę stanowi zaawansowany pion czarnych, zmierzający niezagrożenie ku promocji na hetmana. Mimo to, białym udaje się ustawić pozycję, której nawet najsilniejsza figura w szachach, do tego przy pomocy króla i gońca, nie jest w stanie sforsować:

W grze praktycznej motywy remisu pozycyjnego można znaleźć już w partiach z okresu XIX wieku. W niejednej rozgrywce z okresu romantycznego znajdziemy przykłady, w których, jak przystało na charakter szachowy tej epoki, po ostrej wymianie ciosów jedna ze stron, znajdująca się po walce w gorszym położeniu, ratowała się wymuszeniem remisu.

Dla przykładu w poniższej grze dwóch znanych brytyjskich mistrzów szachowych doby XIX wieku - Anglika Henry'ego Edwarda Birda oraz Irlandczyka George'a MacDonella, białe od wygranej dzielił zaledwie jeden ruch, ale to na czarne przypadała kolej wykonania posunięcia, z czego skorzystały:

W dobie XXI wieku, przy komputeryzacji, wkradającej się w każdą dziedzinę życia, coraz więcej zawodów popada w zapomnienie. W dzisiejszych czasach, znalezienie na ulicy zakładu garbarskiego czy warsztatu kowala jest rzeczą niełatwą do wykonania, co dopiero wyszukanie przedstawicieli takich rzemiosł jak bednarstwo oraz kołodziejstwo. Nie wszędzie jednak utrzymuje się trend technologiczny, dzięki czemu można znaleźć takie perełki jak poniższa.

Na tradycyjnych targach afrykańskich, takich jak targ w tzw. medynie, starej części Marrakeszu, jednego z większych miast Maroka, można spotkać rzemieślników "od wszystkiego". Pewnego zagranicznego turystę zainteresował lokalny artysta, który ze zwykłego kawałka drewna potrafił, w przeciągu kilku minut, wyczarować prawdziwe rękodzieło, choć w tym przypadku równie dobrze pasuje słowo "stopodzieło". 

Jedną ze specjalności tego artysty był wyrób figur szachowych. Wspomniany turysta postanowił nagrać wyczyny rzemieślnika, kiedy ten był zajęty tworzeniem jednej z figur i zamieścił film na portalu Youtube. Filmik pojawił się w sieci kilka lat temu i do tej pory uzyskał ponad półtora miliona wyświetleń, co jest całkiem przyzwoitym wynikiem.

Dobrze, że na świecie istnieją jeszcze takie miejsca, w których dalej funkcjonują tradycyjne zawody, w przeciwnym razie nie mielibyśmy okazji podziwiać fachu marokańskiego rzemieślnika szachowego: